YAPILARINA GÖRE ADLAR Yazıları - Lütfi Şahin ve Edebiyat
EtiketŞu anda YAPILARINA GÖRE ADLAR konusu ile ilgili sayfalara bakmaktasınız.
Bu konuyla ilgili toplam 1 içerik bulunuyor.
Canlı ve cansız varlıkları, duygu, düşünceleri ve kavramları anlatmak için kullanılan sözcüklere isim (ad) denir.

ÖRNEK: Masa, sıra, sandalye, Ahmet, Salih, İstanbul, Türkiye...

İsimler, anlamları yönünden üç kısımda incelenir.

İSİM ÇEŞİTLERİ

A. ANLAMLARINA GÖRE
(1)Varlıklara Verilişlerine Göre
(a) Özel Adlar
Evrendeki bir tek varlığı gösteren, her yönüyle bir benzeri daha bulunmayan varlıkları anlatan adlara özel adlar denir.
ÖRNEKLER: Türkiye, Konya, Samet, Fazıl...
(b) Cins Adlar
Aynı türden varlıkların tümünü birden gösteren adlardır.
NOT: Bir tür adı genel anlamda kullanıldığında türü oluşturan varlıkların tamamını anlatır.
ÖRNEKLER: Masalara fazla yaslanma. (Bütün masaları gösterir.)
Kitap insanın en yakın arkadaşıdır. (Tüm kitapları gösterir.)

NOT:Bir tür adı, bazen o türün yalnızca bir veya birkaçını gösterir.
ÖRNEKLER: Kedi karnını doyuruyordu. (Tek bir kediyi gösteriyor.)
Kitap, Kurtuluş Savaşı yıllarını konu ediyordu. (Bir tek kitabı gösterir.)

NOT: Dünya, güneş, ay” sözcükleri gökbilim terimi olarak kullanılırsa özel ad anlamı kazanır.
ÖRNEKLER: Dünya, Güneş’ in uydusudur; Ay’ da Dünya’ nın. ( Özel ad )
Pencereden içeri güneş girdi. ( Tür adı )

(2) Varlıkların Oluşlarına Göre
(a) Somut Adlar
Beş duyu organından en az biriyle algılanabilen varlık, nesne, ve kavramları göstermeye yarayan adlardır.
ÖRNEKLER: Masa, sıra, sandalye gibi.
(b) Soyut Adlar
Duyu organları yoluyla algılanamayan; fakat zihinde var olan kavramları göstermeye yarayan adlardır.
ÖRNEKLER: Sevgi, öfke, akıl gibi.
(c) İş ve Eylem Adları
Bir eylemden mastar ekiyle (-ma, -me, -mak, -mek; -ış, -iş, -uş, -üş) ekleriyle türetilen ve eylem anlamlarını koruyan adlardır. Bu adlara “isimfiil ve adeylem” de denir.
ÖRNEKLER: Yemek yemek.

(3) Varlıkların Sayılarına Göre
(a) Tekil Adlar
Çoğul eki almamış, aynı türden bir tek varlığı gösteren adlardır.
ÖRNEKLER: Kedi, köpek, sandalye gibi.
(b)Çoğul Adlar
Aynı türden birçok varlığı gösteren adlardır. Adlar “ –ler, -lar” çoğul ekiyle çoğullanabilir.
ÖRNEKLER: Masalar, sıralar, köpekler gibi.
(b)Topluluk Adları
Biçimce tekil oldukları halde anlamca çoğul olan adlardır.
Uyarı: Topluluk Adları da cins adları gibi çoğullanabilir.
ÖRNEKLER: Ordu, sınıf, toplum gibi.

NOT: Kimi kullanımlarda yer ve bina adları ad aktarması yoluyla topluluk adı anlamı kazanır. Bunlar topluluk adı olmayıp, ad aktarması yoluyla topluluk adı anlamı kazanan adlar olarak anılır.
ÖRNEKLER: Okul, yarın konsere gidecek.
Meclis, gelecek hafta toplanıyor.

b. YAPILARINA GÖRE ADLAR

(1) Basit İsim
Yapım eki almamış, kök halindeki isimlere basit isimler denir.
NOT:Basit isimler genellikle tek hecelidirler. ( kuş, dal, at, süt)
NOT: İki heceli basit isimlerin sayısı da çoktur. (tabak, çatal)
NOT: Üç heceli basit isimler azdır.( kurbağa, kelebek, tencere)

(2) Türemiş İsim
İsim veya fiil kök ve gövdelerine tapım eki getirilerek meydana getirilen isimlerdir.
(a) İsimden Türemiş İsimler
İsim kök ya da gövdelerine yapım eki getirilmesiyle türetilir.
ÖRNEKLER: Çocuk-luk , öğren-ci, göz-lük
(b) Sıfattan Türemiş İsimler
Sıfat kök veya gövdelerine –lik ekinin getirilmesiyle sıfattan türemiş isim yapılır.
ÖRNEKLER: Sarı-lık, bozuk-luk
(c) Fiilden Türemiş İsimler
Fiil kök veya gövdelerine yapım eki getirilerek türetilir.
ÖRNEKLER: Yaz-gı, duy-gu
(d) Yansımadan Türemiş İsimler
Tabiattaki sesleri yansılama yoluyla meydana gelmiş isimlerdir. Yansıma köklerine –(i)l ya da –(ı)r eklerinden biri, ardından da –tı, -ti eklerinin getirilmesiyle yapılır.

(3) Birleşik İsim
İki veya daha fazla kelimenin yeni anlam verecek biçimde bir araya gelerek, birleşip kaynaşmasından meydana gelen isimlere denir.
Örnek: Ayakkabı, gecekondu, babaanne, Hanımeli
NOT:Birleşik isimler ayrı yazılırlarsa kelimeler kendi anlamlarını ifade eder.
(LÜTFİ ŞAHİN)