HAL DEĞİŞİM İLİŞKİLERİ - Lütfi Şahin ve Edebiyat
Öğrenci bazında ele alınmaya başlanan ve daha ileriki dönemlerde yaşamlarını sürdüren insanların kafalarına takılan soruların temelinde ast olarak deneyler ve deneylere bağlı olarak bilim yatmaktadır. Bilimsel çalışmaların öğrenci bazında değeri büyüktür ve deneyler olmadığı zaman öğrencilerin anlaması oldukça zordur.
Sizler çocuklarınıza istediğiniz kadar hücreyi ve özelliklerini anlatın, onu kafasında tasarlaması zordur. Ancak üç boyutlu bir düzenek ile gösterdiğiniz zaman kavram optimum olacaktır. Siz bir çocuğa istediğiniz kadar sigaranın zararlarından bahsedin, bunun onun beyninde sigara içmeme mantığını geliştirmesi zordur. Ancak siz bir deneyde suyun içerisinde bulunan pamuğa sigaranın etki etme modellemesini gösterdiğiniz takdirde ve bu modelin sigara içenler için aynen geçerli olduğunu ifade ettiğinizde, o çocukta sigaraya karşı tiksinti oluşturabilirsiniz. Bu ifade modellemelerini kullanmadığınız taktirde her hangi bir ilerleme kaydetmeniz mümkün değildir.
Deneyler ışığı altında yetişen çocuk, ileriki dönemlerde mantık süzgeci ve bilim felsefesi mantığı çerçevesinde sorgular... Peki neyi? Çevresinde gördüğü ve göremediği her şeyi... Sonuç itibari ile de yeni yetişen nesillerin sorgulamaları için bilimsel verileri baz alarak çocuklarımızı yetiştirmemiz uygun olacaktır.
Bundan yirmi yıl önce kalorimetre kabı ile termometreyi ifadeler içerisinde düşünen çocuk ve çocuklar, yirmi yıl sonra da termodinamik hesaplamalarında rol alan formüller üretecektir. Termometre ile sıcaklığın ve kalorimetre kabı ile de ısının ölçümlerinin yapıldığını göstermeniz; sizin ona sözel olarak binlerce defa ifade etmenizden daha etkin ve ölçülü bir anlatım modeli oluşturmanızı sağlayacaktır. İlk on yıllık süreç içerisinde derecenin sıcaklık ifadesinde, joule ve kalori kavramının ise ısı ifadesinde kullanıldığını benimseyip hazmeden çocukta soru işaretleri yerini çözüm ifadelerine bırakacaktır. Bu süreç ise ikinci on yıllık süreç içerisinde gerçekleşecektir.
Ben bu yazımda , çocukların deneyden sonra ki ilk on yılda kafalarına takılacak sorulara cevap bulmaya çalışacağım... Bütün sorulara mı? Tabi ki bu mümkün değildir. Sadece bir kaçına...
Bir öğretmen suyun serüvenini anlatırken bunu deneyle göstermek için içi su dolu bir kap getirir ve bu kabı ısıtır. Kabın ağzından bir süre sonra buhar çıkmaya başlar ve öğretmen bu buhara doğru tuttuğu düz tepsi de oluşan su damlacıklarını öğrencilere göstererek sorar; "gördünüz mü?"Sonra devam eder; " Su önce sıvı haldeydi ve sonra gaz haline geçti ve daha sonra tekrar sıvı hale geçti... İşte bu yaşamın gerçeğidir."
Yaşamın gerçeği olan maddenin hal değiştirmesi gerçeğidir. Maddenin hal değiştirmesi için sizin onu ekzotermik ya da endotermik bir reaksiyona tabi tutmanız gerekli; yani kısaca ısı alan ya da ısı veren bir reaksiyona tabi tutmanız gerekli. Katı bir maddeyi sıvı hale getirmek için onu bir ısı kaynağının üstüne koymanız gerekecektir. Binlerce joule ile ifade edilen ısı kaynağından o maddeye geçen enerji bizim ısı dediğimiz şeydir. Dakikalar içerisinde ise o maddenin üstünde bulunan termometrenin skalasının kayması ise bize o maddenin sıcaklığının arttığını göstermektedir. İşin garip tarafı da, o katı maddenin sıvı hale geçmesi için gerekli ısı da onun donması için gerekli olan ısıya eşittir ve bu formül ile ifade edildiğinde;

Q=m*Ld
Q= Maddenin donması için dışarı verilen ısı
M=Kütle
Ld=Donma ısısı

Q=m*Le
Q=Maddenin erimesi için gerekli ısı
M=Kütle
Le=Erime ısısı

Ld=Le

Bu ifadelerden anlaşılacağı üzerine erime sıcaklığında bulunan bir gram maddeyi eritmek için gerekli olan ısı miktarı ile donma sıcaklığında bulunan bir maddeyi dondurmak için dışarıya vereceği ısı miktarı birbirine eşittir. Bu ifadelerden anlaşılacağı üzerine bir maddenin donma sıcaklığı ile erime sıcaklığı da birbirine eşittir. Bunu ifade edersek:
Donma sıcaklığı= Erime sıcaklığı

Aynı ifadeler sıvı haldeki bir maddenin gaz haline geçmesi için gerekli olan buharlaşma ısısı ile gaz halindeki bir maddenin sıvı hale geçmesi için gerekli olan dışarıya ısı vermesi olan yoğuşma ısısı birbirine eşittir. Bunu ifade edersek:
Lb=Ly

Aynı şekilde sıcaklık ifadeleri de birbirine eşittir. Bunu ifade edersek:

Buharlaşma sıcaklığı= Yoğuşma sıcaklığı

LÜTFİ ŞAHİN

İlgili Diğer İçerikler

Yapılan Yorumlar

Henüz kimse yorum yapmamış.

Bu sayfada yer alan bilgilerle ilgili sorularınızı sorabilir, eleştiri ve önerilerde bulunabilirsiniz. Yeni bilgiler ekleyerek sayfanın gelişmesine katkıda bulunabilirsiniz.

Yorum Yapın

Adınız:
E-Mail:
Mesajınız:
Doğrulama: Güvenlik Kodu